معرفی منطقه 6




آمار جمعیتی

همان طور که اشاره شد منطقه 6 از سال 1359 به عنوان یکی از مناطق شهری تدقیق و تعریف گردید و به عبارتی دیگر دارای مرزهای مشخص تا حدودی منطبق بر موقعیت کنونی منطقه گردید. بر اساس برآوردهای صورت گرفته در سال 1359 جمعیت منطقه حدود 231683 نفر(بر اساس آمار سال 55) در قالب 63771 خانوار بوده است. جمعیت منطقه 6 در سال 1365 برابر با 258838 نفر در قالب 258838 خانوار که حدود 4.3 درصد و در سال 1375 برابر با 220331 نفر شامل 60122 خانوار معادل 3.3 درصد از جمعیت شهر تهران را در خود جای داده است. براساس برآورد سرشماری مرکز آمار ایران در سال 1385 جمعیت منطقه 237292 نفر شامل 70295 خانوار که 3 درصد از جمعیت شهر تهران را در خود جای داده است. در سال 1390 جمعیت منطقه با کاهش همراه بوده و برابر با 229340 نفر در قالب 73092 خانوار بوده که سهم جمعیتی منطقه از شهر تهران برابر با 3.14 درصد بوده است. بر اساس آخرین سرشماری رسمی در سال 1395 جمعیت منطقه 251384 نفر در قالب 85092 خانوار شمارش شده که 2.9 درصد از جمعیت شهر تهران را در خود جای داده است.

ناحیه تعداد خانوار جمعیت تعداد مرد تعداد زن باسواد کل باسواد مرد باسواد زن بی سواد کل بی سواد مرد بی سواد زن مساحت بلوک تراکم جمعیتی
1 6366 22351 11384 10967 20731 10634 10097 476 193 283 1823033 18582
2 13707 44831 22485 22346 41617 21178 20439 1024 331 693 3014402 57564
3 8647 24759 11697 13062 23045 11014 12031 598 195 403 1496409 34174
4 16799 56112 26231 29881 50257 23867 26390 1090 383 707 3779952 87055
5 16521 48784 23213 25571 45157 21605 23552 1091 336 755 2234965 69611
6 11052 32503 15287 17216 29849 14018 15831 722 337 385 2866634 37229
کل 73092 229340 110297 119043 210656 102316 108340 5001 1775 3226 15215397 304218



میزان جمعیت فعال و غیرفعال

در سال 85 تعداد جمعیت 10 ساله و بیشتر منطقه 219874 نفر بوده است. از کل این جمعیت 87228 نفر جمعیت فعال و 130936 نفر جمعیت غیرفعال و 1710 نفر اظهار نشده گزارش شده است. سهم جمعیت فعال از جمعیت 10 ساله و بیشتر 39.7 درصد محاسبه شده که بیانگر نرخ فعالیت در این منطقه است. سهم جمعیت غیرفعال از جمعیت 10 ساله و بیشتر 59.6 درصد است که سهم غالب از این جمعیت را تشکیل می دهد. سهم افراد اظهار نشده نیز برابر با 0.7 درصد است.

در سال 90 تعداد جمعیت 10 ساله و بیشتر منطقه 214027 نفر بوده است. از کل این جمعیت 77991 نفر جمعیت فعال و 130328 نفر جمعیت غیرفعال و 5708 نفر اظهار نشده گزارش شده است. سهم جمعیت فعال از جمعیت 10 ساله و بیشتر 36.4 درصد محاسبه شده که بیانگر نرخ فعالیت در این منطقه است. سهم جمعیت غیرفعال از جمعیت 10 ساله و بیشتر 60.9 درصد است که سهم غالب از این جمعیت را تشکیل می دهد. سهم جمعیت اظهار نشده از جمعیت 10 ساله و بیشتر 2.66 درصد است. در طول دوره 5 ساله 85 تا 90 حجم جمعیت 10 ساله و بیشتر منطقه اندکی کاهش یافته است. این کاهش 5847 نفر و نرخ کاهش در طول این دوره 0.54- درصد بوده است. چنین کاهشی در مورد جمعیت فعال نیز بیشتر دیده می شود که با کاهش 9237 نفر در حجم این جمعیت، نرخ کاهش آن 2.21- درصد است.


 


میزان جمعیت شاغل و بیکار

تعداد شاغلان منطقه 6 در سرشماری سال 1390 برابر با 66412 نفر و تعداد بیکاران 11185 نفر بوده است. نرخ اشتغال در این سال 85.2 درصد و نرخ بیکاری 14.3 درصد محاسبه شده است. در همین سال نرخ اشتغال و بیکاری شهر تهران به ترتیب و درصد بوده است.


 


بار تکفل

در سال 75 بار تکفل در منطقه 6 شهر تهران 3.56 نفر محاسبه شده است. این رقم در مقایسه با بار تکفل در شهر تهران (3.75 نفر) پایین تر است. در سال 85 بار تکفل منطقه 2.91 که در مقایسه با بار تکفل تهران(3.09 نفر) کمی با کاهش همراه شده است. در سال 90 بار تکفل در منطقه با 3.45 نفر نسبت به بار تکفل در تهران یعنی 3.1 نفر با افزایش 0.35 درصدی مواجه شده و نشان از افزایش آمار بیکاری در سطح منطقه دارد.


 


توزیع جمعیت شاغل منطقه در گروههای عمده شغلی

بر پایه اطلاعات عمومی نفوس و مسکن سال 1385، از کل جمعیت شاغل اقتصادی منطقه که برابر با 81510 نفر است تعداد 439 نفر در بخش کشاورزی (0.5 درصد)، 14211 نفر در بخش صنعت(17.4 درصد) و 65801 نفر در بخش خدمات (80.7 درصد) و 1059 نفر (1.29 درصد) اظهار نشده فعالیت داشته¬اند. بر پایه اطلاعات عمومی نفوس و مسکن سال 1390، از کل جمعیت شاغل اقتصادی منطقه که برابر با 66412 نفر است تعداد 702 نفر در بخش کشاورزی (1.1 درصد)، 13393 نفر در بخش صنعت(20.2 درصد) و 49601 نفر در بخش خدمات (74.7 درصد) و 2716 نفر(4.1 درصد) اظهار نشده و نامشخص می باشند. نظر به اهمیت توزیع شاغلین برحسب گروههای عمده شغلی، توزیع جمعیت شاغل منطقه در این دسته بندی ارایه شده است که نشان می دهد عمده ترین گروه فعالیتی در منطقه 6 شاغلین بخش عمده فروشی، خرده فروشی و تعمیر وسایل با 17.2 درصد، تولید صنعتی(ساخت) با 11.5 درصد، آموزش با 10.3 درصد و اداره عمومی و دفاع با 9.9 درصد در رتبه های اول تا چهارم شاغلین قرار دارند به طوری که از مجموع 66412 نفر شاغلین منطقه 32629 نفر (معادل 48.1 درصد) شاغلین منطقه را به خود جذب نموده است. بر این اساس توزیع شاغلین منطقه 6 بر حسب گروههای عمده شغلی به شرح جدول زیر آورده شده است.


 


توزیع جمعیت شاغل منطقه در گروههای عمده شغلی

منطقه 6 تحت تأثیر انتقال تدریجی هسته قدیمی شهر، صرفه‌های بیرونی و ناشی از تجمع ایجاد شده به سبب استقرار و جهت‌گیری مكان‌گزینی مراكز خدماتی و اداری استراتژیك شهری و ملی، به تدریج عرصه استقرار و نشست بسیاری از كاربری‌های مقیاس فرامنطقه‌ای و شهری شده است. این كاربری‌ها شامل طیف وسیعی از عناصر اداری (وزارتخانه‌ها، سفارتخانه‌ها و دفاتر اداری)، عناصر تجاری (فروشگاههای شهروند، قدس، قزل‌قلعه و ...)، عناصر درمانی (بیمارستان‌ها و زایشگاههای مهمی چون بیمارستان امام خمینی، فیروزگر، ساسان، آسیا و ...) عناصر جهانگردی اقامتی (هتل‌ها و مسافرخانه‌ها)، عناصر آموزش عالی و تحقیقاتی (دانشگاه تهران، تربیت مدرس، امیركبیر و ...)، عناصر نظامی (پادگان جمشیدیه) و در نهایت تأسیسات و تجهیزات شهری (ترمینال بیهقی و پاركینگ‌های مهم فرامنطقه‌ای) است. پراكنش فضایی این كاربری‌ها در سطح منطقه 6 به تبع سهم بالای سطح پوشش آن در سراسر منطقه به استثنای منطقه یوسف‌آباد و شرق امیرآباد به شكل U بوده است. بنابراین و به‌طوركلی منطقه 6 به سبب حضور و استقرار این كاربری‌ها كه نقش حماسی در حیات شهری و ملی داشته‌اند به عنوان مركزیت مدرن و جدید شهر تهران معرفی می‌شود.




تقسیمات شهری- مدیریتی

منطقه 6 علاوه بر تقسیمات شش‌گانه نواحی شهری، به واحدهای كوچك‌تری به نام محله تقسیم می‌شود كه تعداد این واحدها، در گذشته 18 محله بوده است اما هم اینک این منطقه مطابق با مرزهای مصوب و رسمی به همان 6 ناحیه (مرزهای نواحی نیز طی دهه 90 در راستای بهبود وضعیت خدمات رسانی با اصلاحاتی همراه شده است) و 14 محله تفكیك و مرزبندی شده است. در تقسیمات درونی مزبور، متوسط مساحت نواحی 357 هكتار و متوسط جمعیت آن نیز بطور تقریبی 38330 نفر بوده است. در این میان كم جمعیت ترین ناحیه، ناحیه یك و پر جمعیت ترین نیز ناحیه چهار بوده و به لحاظ وسعت نیز، نواحی سه و چهار به ترتیب كوچكترین و بزرگترین بین نواحی بوده اند. به لحاظ مرز بندیهای محله ای نیز مطابق با داده های دریافتی، كوچكترین محله از نظر مساحت، محله نظامی گنجوی و بزرگترین محله نیز محله امیرآباد، كم جمعیت‌ترین محله، محلات دانشگاه تهران و سپس ایرانشهر و پرجمعیت‌ترین محلات به ترتیب محلات یوسف آباد، فاطمی و امیر آباد می باشند. نتایج حاصل از بررسی ساختار محله ای منطقه 6 نشان می دهد، تضعیف مرزهای محله‌ای در جنوب و مآلا‌ كاهش حس تعلق مكان و شهروندان بوده است كه به تدریج اثرات خود را در لایه های بعدی در طول زمان نسبت و گسترش می‌بخشد.


مساحت و تقسیمات شهری منطقه

مساحت کل منطقه 6 معادل 2137.9 هکتار بوده که حدود 3 درصد از کل مساحت تهران را شامل می گردد و در میان مناطق 22 گانه به لحاظ وسعت جایگاه دهم را احراز نموده است. منطقه 6 در گذر زمان رو به توسعه نهاد و محدوده کنونی که به عنوان یکی از مناطق شهری تهران شناخته شده در سال 1359 به عنوان منطقه 6 شهرداری تهران نامگذاری گردید. حدود 35 درصد از سطح کل محدوده طرح ترافیک در منطقه شش قرار گرفته است.


ویژگی های نواحی شش گانه شهرداری منطقه

منطقه 6 دارای شش ناحیه و 14 محله است که نواحی 3 و 4 به ترتیب کوچکترین و بزرگترین نواحی هستند. در تقسیم بندی محله ای کوچکترین، محله نظامی گنجوی و بزرگترین محلات امیرآباد و ساعی می باشد. در مرزبندی نواحی و محلات موجود شهری منطقه، عدم انطباق با شبکه های شهری، گسست کالبدی محلات توسط شبکه راههای فرامنطقه ای، عدم وجود انسجام و یکپارچگی اجتماعی- کالبدی- فرهنگی و عدم انطباق مرز محلات یک ناحیه با ناحیه دیگر مشاهده می شود. حاصل موارد فوق منجر به ناکارآمدی سیستم خدمات رسانی، تداخل وظایف نهادهای دست اندرکار و در نهایت افزایش هزینه و کاهش بازدهی سیستم و در نهایت گسست فرهنگی و اجتماعی برخی از محلات شده است


  •   ناحیه یک با مساحتی برابر 254.4 هکتار و 11.9 درصد مساحت کل منطقه را دربر می گیرد که در ضلع جنوب شرقی منطقه قرار گرفته است
  •   ناحیه دو با مساحتی برابر 428 هکتار و 20 درصد از کل مساحت منطقه را شامل می گردد و در ضلع جنوب غربی منطقه واقع شده است.
  •   ناحیه سه در ضلع شرقی منطقه قرار گرفته و دارای مساحتی حدود 220.7 هکتار و نسبت آن از کل منطقه برابر 10.3 درصد می باشد.
  •   ناحیه چهار با مساحتی 484.4 هکتار و 22.7 درصد از کل منطقه را شامل می شود که در غرب منطقه قرار گرفته است.
  •   ناحیه پنج با مساحتی معادل 404 هکتار در ضلع شمال و شمال شرقی منطقه واقع گردیده و بیش از 18.9 درصد از کل منطقه را شامل می شود.
  •   ناحیه شش در ضلع شمال و شمال غربی منطقه قرار گرفته است و مساحت آن برابر 346.4 هکتار و سهم آن از منطقه 16.2 درصد می باشد.


محدوده منطقه

منطقه 6 شهرداری تهران یکی از مناطق 22 گانه شهر تهران است که به عنوان یکی از قدیمی ترین مناطق شهر تهران در قسمت شمالی حوزه مرکزی شهر قرار گرفته است. منطقه شش به لحاظ موقعیت جغرافیایی در شمال حوزه مركزی شهر تهران واقع گردیده كه از سمت شمال به منطقه 3، از شرق به منطقه 7، از جنوب به مناطق 11،10و12 و از غرب به منطقه 2 محدود می‌گردد.این منطقه از سه سمت غرب، شرق و شمال با سه بزرگراه اصلی تهران یعنی چمران، مدرس و همت و از سمت جنوب به بزرگترین محور شرقی ـ غربی شهر یعنی خیابان انقلاب محدود می‌گردد.


منطقه شش از سوئی به لحاظ هندسی به طور تقریبی در مرکزیت جغرافیائی شهر تهران قرار گرفته و از جهت دیگر به لحاظ موقعیت و همجواری با مرکز ثقل قدیمی شهر یعنی ناحیه بازار، میدان ارگ و توپخانه، تحت تأثیر اقداماتی که پهلوی اول در خصوص توسعه شهر تهران انجام داد و با انتقال و حرکت تدریجی موقعیت مرکز شهر تهران به سمت شمال و شمال غربی از دهه چهل مرکزیت فضائی- فعالیتی پیدا نمود. در این میان با احداث عناصری چون وزارت کشاورزی در بلوار کشاورز، ساختمان¬های اداری در محورهائی مانند طالقانی و ایرانشهر و مراکز جدید شهری در مقیاس¬های عملکردی محدودتر در طول محورها یا محل تلاقی محورهای اصلی شهر مانند میدان انقلاب و ولی عصر که در منطقه شش واقع شده بوده¬اند، کالبد منطقه موقعیت مضاعف مرکزی به خود گرفت. در این میان محورهای استراتژیک ولی عصر و انقلاب که ستون فقرات اصلی تهران را انسجام می¬بخشند، در ضمن استخوان¬بندی فضائی منطقه را نیز شکل بخشیده¬اند


بر اساس آخرین اسناد فرادست (طرح جامع مصوب تهران: 1386) منطقه شش با محصور شدن در میان مناطق 3 در شمال، 11 و 12 در جنوب، 2 در غرب و 7 و 3 در شرق به همراه مناطق 11 و 12 مناطق سه گانه بخش مرکزی شهر را تشکیل می¬دهد. در این سال این منطقه با دارا بودن جمعیتی معادل 232583 نفر و مساحت 2144 هکتار، ضمن اینکه 3 درصد از مساحت شهر تهران را دارا است، تراکم ناخالص جمعیتی معادل 5/108 نفر بر هکتار دارد. همچنین منطقه شش از جهات شمالی، شرقی، جنوبی و غربی به ترتیب به بزرگراه همت، بزرگراه مدرس و خیابان شهید مفتح، محور انقلاب- آزادی و بزرگراه شهید چمران محدود می¬شود.



بیانیه خط مشی كیفیت، ایمنی و محیط زیست

شهرداری منطقه 6 به عنوان منطقه¬ای از شهرداری تهران بزرگ با توجه به سیاستهای تمرکز زدایی در قالب 6 ناحیه جهت ارائه خدمات شهرسازی، عمرانی، حمل و نقل و ترافیک، مقابله با شرایط اضطراری، خدمات شهری و فضای سبز، خدمات اجتماعی و فرهنگی به عموم شهروندان به تبعیت از قوانین و الزامات کشور، شورای شهر و شهرداری تهران ایجاد شده است. چشم‌انداز توسعه منطقه 6 در چارچوب چشم‌انداز توسعه شهر تهران در قالب طرح جامع و سند چشم انداز کشور به شرح ذیل است:

  •   منعكس‌كننده تحولات تاریخی، فرهنگی و سیاسی دوران معاصر و انقلاب اسلامی
  •   جزیی كارآمد، مؤثر، پایدار و مدرن از محدوده مركزی كلان‌شهر تهران با عملكردهای متنوع در مقیاس ملی و فراملی
  •   محل تمركز فعالیت‌ها و فضاهای عمومی و نیمه عمومی
  •   محدوده‌ای آرمانی از اختلاط و هم‌افزایی عملكردهای سكونت، فعالیت و فراغت
  •   جزیی كارآمد و پایدار در مدیریت بحران در كلان‌شهر تهران
  •   مركز آموزش، پژوهش و خدمات اقتصادی مدرن كلان‌شهر تهران با عملكرد ملی و جهانی

مجموعه مدیریتی و کارکنان شهرداری منطقه 6 تهران با ایمان به اراده خداوند متعال و در جهت کسب رضایت حق تعالی و حفظ منافع عموم به ارائه خدمات به شهروندان پرداخته و جلب رضایت آنان را سرلوحه امور قرار می دهند. تبعیت از قوانین و مقررات، حفظ شخصیت و جایگاه شهروندان، ارائه خدمات با کیفیت مطلوب و به شیوه¬ای نوین، پیشگیری از آلودگی های زیست محیطی فعالیتها، پیشگیری از حوادث و مخاطرات کار، تاکید بر بهبود مداوم عملکرد در حیطه خدمات، فرآیندها، محیط زیست و ایمنی از اعتقادات و ارزشهای مجموعه مدیریتی و کارکنان شهرداری منطقه 6 تهران می باشد.


جهت نیل به چشم انداز و باورهای فوق الذكر موارد ذیل به عنوان چارچوب اهداف كلان در نظر گرفته می شود:

  •   توانمندسازی منابع انسانی به عنوان با ارزش¬ترین سرمایه سازمان در جهت ارتقاء عملکرد سازمان
  •    توانمندسازی شهروندان با تکیه بر ناحیه محوری و محله محوری و تبدیل شهرداری از سازمان خدماتی به نهادی اجتماعی
  •    ارتقاء سطح عملکرد فرآیندهای مختلف شهرداری و بهبود آنها
  •   کاهش مخاطرات و حوادث شغلی غیر قابل قبول با ایمن سازی فعالیتها و المانهای کار
  •   کاهش پیامد جنبه های زیست محیطی بارز
  •   بهینه سازی مصارف انرژی و منابع
  •   ایجاد روشهای مقابله با شرایط اضطراری با تکیه بر پیشگیری

جهت اجرای این خط مشی، علی الخصوص اهداف كلان ذكر شده، شهرداری منطقه به عنوان اولین گام، استقرار سیستم های مدیریت کیفیت ISO9001:2008، مدیریت زیست محیطی ISO14001:2004 و مدیریت ایمنی و بهداشت حرفه¬ای OHSAS18001:2007 را مد نظر قرار داده است.


لذا ضمن اعلام تعهد خود و اولویت به کارگیری سیستم های فوق الذکر در تمامی فعالیتهای شهرداری، انتظار است کلیه همکاران تلاش خود را جهت تحقق این خطمشی با همدلی، همیاری و همفکری به کار گیرند.


 

منشور اخلاقی

منشور دارای ۹ بند تعهد وجدانی و اخلاقی کارکنان شهرداری تهران است که بر اساس آن همه ما متعهد می شویم جلب رضایت مردم را سرلوحه کار خود قرار داده و شهروندان را متولیان اصلی شهر تلقی کرده و نظم ، آراستگی ، وقت شناسی ، مسئولیت پذیری را رعایت کرده و ادب ، نزاکت ، عدالت ، و انصاف را در برخورد اداری با شهروندان مد نظر قرار دهیم . بر اساس ابلاغ شهردار تهران این منشور باید در محل کار کارکنان شهرداری تهران نصب و در معرض دید همه مردم مراجعه کننده قرار بگیرد به نحوی که کارکنان خدوم شهرداری ضمن تعهد به رعایت کامل اصول ۹ گانه آن امکان کنترل و نظارت مردمی را نیز فراهم نمایند .


  •   کارکنان شهرداری تهران با ایمان به اراده خداوند متعال و در جهت کسب رضایت حق تعالی و حفظ منافع عموم به ارائه خدمات به شهروندان پرداخته و جلب رضایت آنان را سرلوحه خود قرار می دهند.
  •   کارکنان شهرداری تهران بر این باورند که شهروندان ، متولیان واقعی شهرند از این رو حضور آنان در شهرداری را مغتنم می شمارند.
  •   کارکنان شهرداری تهران با رعایت نظم، آراستگی، وقت شناسی و مسئولیت پذیری و با رعایت ادب، نزاکت، عدالت و انصاف آماده پذیرش شهروندان در شهرداری(مناطق، سازمانها و شرکت های تابعه) می باشند.
  •   کارکنان شهرداری تهران باور دارند که عزت، احترام و تکریم مراجعان از مهمترین مسئولیت های آنان است و تمام تلاش خود را معطوف حفظ شخصیت و جایگاه شهروندان درفرآیند ارتباطات متقابل می نمایند.
  •   کارکنان شهرداری تهران انجام امور شهروندان را در کوتاه ترین زمان ممکن ضروری دانسته و کوشش خواهند نمود تا از اتلاف وقت آنان در شهرداری جلوگیری نمایند.
  •   کارکنان شهرداری تهران مصمم هستند تا امکانات و تسهیلات لازم را برای آسایش و آرامش و استقرار شهروندان در فضای مناسب اداری اختصاص داده و خدمات خود را با کیفیت مطلوب و به شیوه ای مناسب و نوین در اختیار آنان قرار دهند.
  •   کارکنان شهرداری تهران خود را موظف می دانند تا در حوزه فعالیت خود هرگونه اطلاعات و توضیحات کافی مورد نیاز شهروندان را به سرعت و با توجه به مقررات برای آنان فراهم آورند.
  •   کارکنان شهرداری تهران بر این اعتقاد می باشند که مبنای ارزیابی فعالیت های آنان جلب نظرات و میزان رضایت شهروندان است، از این رو با ایجاد تمایلات مثبت به کار و متناسب با نوع فعالیت به تلاش مجدانه و صادقانه در شهرداری تهران می پردازند.
  •   کارکنان شهرداری تهران استقبال خود را از انتقاد و پیشنهادات شهروندان در کلیه مصادیق اموردر شهرداری اعلام و در جهت ارج نهادن به نظرات مردم، ازآن به عنوان زمینه ساز رشد و ارتقا خدمات شهرداری استفاده می کنند.
  •   با انتشار این منشور همه مدیران واحدهای (ستادی و اجرای) تابع شهرداری تهران موظف شده اند روشهای مورد عمل و بخشنامه ها و دستورالعمل های خود را با رعایت قوانین و مقررات مربوط منطبق با معیارهای اخلاقی منظم در منشور تطبیق دهند

 

چشم انداز توسعه بلند مدت منطقه 6 شهرداری تهران:

چشم‌انداز توسعه منطقه شش، به ویژه با توجه به جایگاه آن در پهنه مركزی شهر تهران، همبستگی زیادتری با چشم‌انداز عمومی شهر تهران داشته و خواهد داشت و به عبارت دیگر هم سرنوشتی بالایی میان این دو سطح برقرار است.



از جمله مهم‌ترین محورها و مفاصل این همبستگی، فرازهای زیر از چشم‌انداز طرح جامع مصوب است:

  •   انعکاس دهنده تحولات تاریخی، فرهنگی و سیاسی دوران معاصر و انقلاب اسلامی
  •    جزیی كارآمد، مؤثر، پایدار و مدرن از محدوده مركزی كلان‌شهر تهران با عملكردهای متنوع در مقیاس ملی و فراملی
  •   محل تمركز فعالیت‌ها و فضاهای عمومی و نیمه عمومی
  • محدوده‌ای آرمانی از اختلاط و هم‌افزایی عملكردهای سكونت، فعالیت و فراغت  
  •   جزیی كارآمد و پایدار در مدیریت بحران در كلان‌شهر تهران
  •   مركز آموزش، پژوهش و خدمات اقتصادی مدرن كلان‌شهر تهران با عملكرد ملی و جهانی


اهدف كلان توسعه شهری منطقه در چارچوب حركت به سمت چشم‌انداز مطلوب، عبارتند از:

  •   ارتقاء نقش و عملكردهای برتر فراملی و ملی منطقه 6 به عنوان جزء مدرن مركز كلان‌شهر تهران
  •    افزایش ظرفیت عملكردی و فضایی منطقه برای فعالیت‌پذیری و جذب فرصت‌های شغلی جدید
  •    تركیب و تناسب عملكردی اقتصادی و توزیع فعالیت‌های اقتصادی و خدماتی لازم در سلسله مراتب تقسیمات شهری
  • محفظ و تقویت پایداری سكونت و فعالیت در منطقه  
  •   حفظ و ارتقاء منزلت عملكردی منطقه و تقویت زندگی اجتماعی در محلات
  •    حفظ و ارتقاء كیفیت محلات و بافت مسكونی و تفكیك آنها از پهنه‌های كار و فعالیت


تاریخچه شکل گیری منطقه 6

سیر تحول تاریخی منطقه 6 نشان می دهد دو دروازه از 12 دروازه شهر در عهد ناصری و زمان ایجاد حصار هشت گوش، یعنی دروازه دولت و دروازه یوسف آباد در جنوب منطقه 6 فعلی تهران قرار داشتند. دروازه دولت در تقاطع خیابان انقلاب و شهید مفتح و دروازه یوسف اباد در تقاطع خیابان انقلاب و حافظ که متاسفانه در گذر زمان از بین رفته اند.


آغاز توسعه منطقه 6 به لحاظ شهری و ساخت و سازهای مسکونی و تجاری به دوران پهلوی اول باز می گردد. اسناد و مطالعات نشان می دهد منطقه 6 تا دوران قاجار ناحیه ای خوش آب و هوا در قسمت شمالی شهر تهران بوده است. به عنوان نمونه در دوران قاجار در محدوده منطقه 6 باغ های بزرگی به نام بهجت آباد، نصرت آباد، باغ فیشر و باغ شاه وجود داشته که هم اینک بسیاری از آنها تنها نامی را به یادگار گذاشته و یا در قالب نام محلات تداعی کننده گذشته نه چندان دور باغات خرم و سرسبز شمال تهران عهد قاجاری و پهلوی اول بودند.


تا اواخر دوره قاجاریه، رشد شهر تهران تا محدوده جنوب منطقه 6 ادامه یافت. اولین گامهای شکل گیری این منطقه در فاصله سالهای 20-1310 که مترادف با دوران نوسازی و تکوین شهر تهران انگاشته می شود و با تخریب باروهای ناصری در مسیر خندق شمالی تهران با احداث خیابان انقلاب برداشته شده است. لازم به ذکر است در درون محدوده ای که هم اینک مرزهای منطقه شش را تشکیل می دهند آبادی هایی ییلاقی مانند یوسف آباد و امیر آباد و بهجت آباد و از دوره قاجاریه وجود داشته است اما ساختار مدرن شهری منطقه به سال های آغازین پهلوی اول بر می گردد. با این حال تخریب تهران قدیم از 1309 ش آغاز شد و در سال‌های بعد خیابان‌های عریض كمربندی جانشین حصار شدند. در شمال شهر، ‌خیابان شاهرضا (انقلاب فعلی)، در شرق خیابان شهباز (17 شهریور فعالی) در جنوب، خیابان شوش و در غرب، خیابان سی‌متری نظامی (كارگر فعلی).


براساس عكس هوائی سال 1319 ، آب كرج (بلوار كشاورز) و خیابان كریمخان فعلی منتهی الیه شمال شهر تهران و حد شمالی محدوده (منطقه 6 فعلی) بوده است.خیابانهای انقلاب، ولی عصر، شریعتی، طالقانی و بلوار کشاورز از جمله خیابان هایی هستند که در دوره پهلوی اول رشد و گسترش یافته اند. آغاز شکل گیری و گسترش منطقه 6 شهرداری تهران از این دوره شروع گردید. دوران پهلوی دوم و تا سال 1328 تهران از طرف شمال به امیرآباد، عباس آباد و حشمتیه محدود شده است. لذا به منظور شناخت مراحل مختلف توسعه منطقه 6 در دوره پهلوی دوم، روند شکل گیری آن را به سه دوره 10 ساله 1335، 1345 و 1355 تقسیم گردیده است.


در دوره اول 10 ساله 1335، محله های یوسف آباد و امیر آباد تقریباً ساخته شدند و جزء حاشیه شمالی شهر تهران محسوب گردید. از سال 1335 تا سال 1345 آن بخش از محدوده منطقه 6 که بخشی از محدوده مرکزی شهر بوده متراکم تر گردید و زمینهای خالی مابین محله یوسف آباد و امیرآباد نیز توسعه یافت و خیابانهای متعددی نظیر فاطمی، مطهری و... شکل گرفتند.در دوره 1345 تا 1355 تحولات شگرفی در توسعه شهر تهران و بالطبع منطقه 6 بوجود آمده است. در این دوره، سه محله اصلی منطقه 6، یعنی عباس آباد، یوسف آباد و امیرآباد شکل گرفت.توسعه شهری منطقه بعد از انقلاب اغلب به صورت بافت شهری متراکم و ارتفاعی نیز رشد نمود.به طور کلی شروع شکل گیری و تبلور فضایی- کالبدی منطقه 6 از اوایل دوره پهلوی دوم یعنی پس از سالهای 1320 آغاز می گردد.



معرفی منطقه

منطقه 6 از سویی به لحاظ هندسی به طور تقریبی در مركزیت جغرافیایی شهر تهران قرار گرفته و از سوی دیگر به لحاظ موقعیت و همجواری با مركز ثقل قدیمی شهر، تحت تأثیر اقداماتی كه پهلوی اول در خصوص توسعه تهران انجام داد و با انتقال و حركت تدریجی موقعیت مركز شهر به سمت شمال و شمال غربی، از دهه 40 مركزیت فضایی ـ فعالیتی پیدا نمود.

این منطقه با جمعیتی بالغ بر 251384 نفر (1395) و وسعت 2137.9 هكتار از چهار جهت غرب، شرق، شمال و جنوب به ترتیب به وسیله بزرگراههای چمران، مدرس، همت و محور انقلاب- آزادی محاط شده است. همچنین منطقه با سطحی معادل 3 درصد مساحت شهر تهران و 2.9 درصد كل جمعیت آن، در حال حاضر بیش از 30 درصد ساختمان‌های حکومتی - دولتی، نهادها و بانک‌های دولتی و خصوصی و ارگان‌های اصلی کشوری را در خود جای داده است. به عبارت دیگر مغز متفکر حکومتی، سیستم تصمیم‌سازی، مدیریت دولتی و همچنین موتور نظام بازرگانی - اقتصادی نوین تهران در منطقه شش استقرار یافته است. مجموعه عوامل فوق به همراه شبکه دسترسی و حمل و نقل شهری ویژه آن (تنوع سلسله مراتبی شبکه در منطقه از بزرگراههای شهری تا دسترسی محله‌ای)، برای منطقه نوعی مزیت نسبی در تقاضا برای تأمین کاربری‌های رده منطقه‌ای، شهری، ملی و حتی فراملی فراهم آورده است. این امر هم می‌تواند به منزله یک پتانسیل و هم به منزله یک نیروی تهدیدکننده محسوب شود. در نتیجه برنامه‌ریزی‌های آینده برای تغییر کاربری‌ها بایستی بسیار محتاطانه و با محاسبه تأثیرات جانبی این پتانسیل بر پیکره مسکونی، تعادل کاربری‌ها و زندگی شهری منطقه همراه باشد.


 

یافته‌های بررسی اجمالی شناخت كالبدی - كاركردی منطقه 6 با توجه به محورهای ذكر شده در این فصل، شامل موارد ذیل است:


  •   - پیدایش منطقه 6 در متن تحول شهری تهران، پس از اقدامات اصلاح‌گرایانه پهلوی اول با تخریب باروها و خندق‌های اطراف و تبدیل آنها به خیابان شاهرضا (انقلاب) بوده است.
  •   - توسعه این منطقه از آغاز شكل‌گیری، با استقرار و مكان‌گزینی بسیاری از عناصر حكومتی، آموزشی و فرهنگی به نوعی پذیرای اقشار تصمیم‌ساز اجتماعی و منشأ تأثیرات اساسی در تغییر و تحولات بعدی ساختار شهر تهران بوده است.
  •   - در پس گسست تدریجی همبستگی‌های قوی و تفكیك فضایی سكونت گروههای اجتماعی و آغاز شكل‌‌گیری مفهوم شمال شهر و جنوب شهر، منطقه 6 جزو اولین مصادیق شمال شهر تهران با امكان اسکان پردرآمدها و كارمندان عالی رتبه دولت بوده است.
  •   - الگوی شكلی گسترش كالبدی در طول پیدایش منطقه، از توسعه پیوسته متحدالمركز به تدریج به تركیبی با توسعه پیوسته شعاعی، تركیبی با توسعه حومه‌ای و در شرایط كنونی گرایش به توسعه عمودی به سبب ارزش افزوده اراضی منطقه، تغییر یافته است.
  •   - موقعیت منطقه در مرکزیت هندسی شهر تهران از نظر دسترسی، تأثیر و رابطه مستقیمی با کاربری‌های مورد نیاز رده شهری برقرار کرده است.
  •   - نزدیک به 29 درصد از سطح منطقه به کاربری مسکونی، بیش از 40 درصد به کاربری‌های کار و فعالیت و خدمات رفاه عمومی و حدود 27 درصد به کاربری شبکه دسترسی و حمل و نقل اختصاص دارد.
  •   - حضور سلسله مراتبی در مقیاس عملکردی کاربری‌های منطقه، از رده محله‌ای تا منطقه‌ای، شهری و فراشهری.
  •   - تنوع کاربری‌های مختلف و با منزلت بالا نظیر اداری - حکومتی، فرهنگی - آموزشی و ورزشی در سطح منطقه و همچنین ترکیب و اختلاط نسبت‌های آنها قابل ملاحظه است و این امر سرزندگی خاصی به زندگی روزانه منطقه داده است.
  •   - تفکیک فضایی کاربری‌های شهری و فراشهری و تمرکز آنها در حاشیه‌های جنوبی، غربی و شرقی، امکان استقرار کاربری‌های منطقه‌ای و محله‌ای را در حلقه درونی منطقه فراهم کرده است.
  •   - وجود پهنه‌های مشخص از نظر فعالیت‌ها و عملکردها نظیر پهنه اداری، تجاری، آموزشی، مسکونی و ... و همچنین کاربری‌های پرتعامل در محورهای شهری، شرایط لازم و مناسبی برای برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری منسجم فراهم آورده است.
  •   - گرایش‌های موجود توسعه در سال‌های اخیر بیانگر خورندگی تدریجی بافت‌های سكونتی منطقه توسط مراكز كار و فعالیت بوده و از این حیث پیش‌بینی می‌گردد كه منطقه 6 در آینده به شكل فزاینده‌ای جولانگاه انواع فعالیت‌های اداری، تجاری و اساساً شهری به ویژه در مقیاس فرامنطقه‌ای خواهد بود كه این امر لزوماً زمینه‌ساز بسیاری از مشكلات و معضلات عمده برای منطقه و به تبع آن شهر تهران می‌باشد.
  •   - گرایش روزافزون به استقرار فضاهای فعالیت و كار در منطقه به‌ویژه در بخش‌هایی كه پرتعامل هستند.